آناهیتا ایزد بانوی آب ها

آناهیتا  ایزد بانوی آب ها

جشن اسفندگان و روز زن بهانه ای شد تا کلامی چند درباره ی آناهیتا یکی از اسطوره های زیبای ملی مان بنویسم .

آناهیتا یکی از ایزد بانوان بزرگ پیشا زرتشتی و یکی از فرشتگان ( آفرینگان ) مهم اهورامزدا در بعد از زرتشت به شمار می رود . جایگاه آناهیتا به حدی والاست که در کنار مهر ( دیگر آفریده مهم اورمزد و فرشته فروغ و روشنایی ) قرار میگیرد و حتی یشت مخصوص به خود به نام آبان یشت را در اوستا دارد.

نام های مختلف ناهید و آناهید نیز مشتق از نام آناهیتاست که هر کدام در زبان های مختلف فارسی از جمله پارتی و پهلوی و اوستایی نوشته و مکتوب شده اند . آناهیتا فرشته پاکی . آب ها می باشد . در آبان یشت به جایگاه این ایزدبانو در پاک کردن نطفه مردان و زهدان زنان اشاره شده است :

[ اوست ] که نطفه ی همه مردان را پاک کند و زهدان همه ی زنان را برای زایش ، بی آلایش کند .

اوستا ، آبان یشت ، بند ۲

و در بند هفتم آبان یشت به توصیف این فرشته پاک میرسیم :

ای اشو زرتشت !

اردویسور آناهیتا از سوی آفریدگار [ جهان ] ، مزدا برخواست . بازوان زیبا و سپیدش – که زیور های پر شکوه و چشم نوازش آنرا آراسته – به ستبری شانه ی اسبی است .

[ آناهیتا ] پیکری نازنین و روانی نیرو مند دارد ودر نهاد خویش اندیشناک است …

آبان یشت ، کرده ی یکم ، بند ۷

حضور آناهیتا در اسطوره های ملی ایران به حدی پر رنگ است که قابل چشم پوشی نیست چرا که افراد مهمی همچون هوشنگ پیشدادی ، جمشید ، آژی دهاک ، افراسیاب ، کی خسرو ، کی کاووس و بسیاری دیگر به محضر آناهیتا پیشکش می بردند و از او تقاضای حمایت و ( فر ) می کردند .

چنانچه در اوستا ، یشت ها میخوانیم که افراسیاب تورانی برای آناهیتا صد اسب ، هزار گاو و ده هزار گوسفند قربانی کرد تا آناهیتا به او فر سرزمین های آریایی را ببخشد که البته آناهیتا خواسته یاورا اجابت نکرد .

آناهیتا همواره با چهار اسب و گردونه مخصوص به خود تصویر می شود . چنانچه در بند ۱۲۰ آبان یشت به معرفی این اسبان پرداخته می شود .

[ اوست ] که اهورامزدا برای وی چهار اسب از باد و باران و ابر و تگرگ پدید آورد ای زرتشت سپیتمان ! [ از این چهار ] همواره برای من باران و برف و ژاله و تگرگ فرو می بارد .

اوستا ، آبان یشت ، بند ۱۲۰

یکی از موارد مهم این ایزد بانو نقش جنگاوری اوست که از عهد پهلوانی یا اشکانی رواج یافته و باعث ایجاد نوعی فرهنگ سلحشوری و جنگاوری بین زنان دوره اشکانی شده چرا که در آثار باقی مانده دوره اشکانی مثلا سکه ها همواره آناهیتا با ترکش و کمان نقش شده و نیز اسطوره های زنان قهرمان شاهنامه ای مانند تهینه یا گردآفرید باید خواستگاهی اشکانی داشته باشد چرا که قوم پارت قومی ایل نشین بودند و لازمه زنگی ایلی جنگاوری برای همه افراد حتی زنان بوده است . دیگر جنبه مهم پهلوانی آناهیتا یاری دادن او به پهلوانان شاهنامه ای مانند رستم است که فردوسی بزرگ همواره با نام ماه و ناهید و مهر این یاری خواستن را در زبان رستم از آناهیتا خواستار می شود .

 

باری پرستش آناهیتا نیز معمولا در مکان هایی نصورت می گرفت که دارای چشمه و رود هایی روان بوده است و هم اینک نیز آثار باقی از پرستش گاه های آناهیتا در کنار چشمه ساران قرار دارد چرا که این ایزد بانو پیوندی ناگسستنی با آب ها دارد .

نام آناهیتا در سه دوره مهم ایران هخامنشی و اشکانی و ساسانی همواره در مکتوبات و منقوشات یاد شده است .

اردشیر دوم هخامنشی یکی از پادشاهانی است که از سه گانه اهورامزدا ، آناهیتا و میترا طلب دوری از بلا میکند و دیگر این که در کتیبه ها و سنگ نبشته های دوره ساسانی مانند طاق بستان که خسروی دوم ساسانی در وسط و در میان مهر و آناهیتا نقش شده و نیز پرستش گاه های آناهیتا در بیشاپور نزدیک کازرون ، کنگاور ، رفسنجان و شوش از جمله آثار منسوب به ایزد بانو است . و اگر نگاهی به آثار باستانی و تمدن ایران زمین بیندازیم که امروزه نیز باقی هستند به مکان هایی با نام پل دختر و قلعه دختر می رسیم که همگی نشان از وقت بودن این مکان ها به آناهیتا می باشند . هنوز هم در مناطقی از کرمان و آذربایجان مراسم هایی مانند کوه پیمایی و پخت آش سنتی رواج دارد که نشان از مراسم های آیینی پرستش این ایزدبانو بوده که تا امروز نیز باقی مانده اند . همچنین مجسمه زیبای آناهیتا زینت بخش میدان شهر های مراغه و فومن نیز میباشند که تجلی و نمودی امروزی تر از این ایزد بانوی کهن است .

در انتها تنها هدف بنده یادآوری این اسطوره زیبا که واقعا اگر کتاب ها در مورد این فرهنگ ریشه دار نوشته شود باز هم کفایت نخواهد کرد این بود که این فرهنگ را خلاصه و ساده برای تمام هم میهنان و هموندان گرامی توضیح داده باشم و اگر نام این ایزد بانو را در ترجمه زبان اوستایی بنگریم به ناآلوده ( پاک و بی گناه ) میرسیم که نشان از پیوند نزدیک فرهنگ ایرانی با احترام به جایگاه والای زن دارد که اسطوره های بسیاری مانند آناهیتا گواهی بر این ادعاست .

همچنین روز زن بر تمامی مهربانوان فرهیخته و عاشقان فرهنگ ایران زمین گرامی باد .

نویسنده : سهند بلورچین (سین مهر)

1 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

میخواهید به بحث بپیوندید؟
احساس رایگان برای کمک!

دیدگاهتان را بنویسید

لطفا امتیاز دهید*

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *